Trong những năm tháng khốc liệt của cuộc kháng chiến giành độc lập dân tộc cũng như giai đoạn hàn gắn vết thương chiến tranh, cách mạng Việt Nam đã nhận được sự ủng hộ chí tình, bền bỉ và to lớn từ nhân dân tiến bộ Đức, đặc biệt là sự viện trợ toàn diện từ Cộng hòa Dân chủ Đức (Đông Đức – DDR) cùng làn sóng phản chiến mạnh mẽ tại Tây Đức (BRD).

Mối quan hệ gắn bó ấy không chỉ dừng lại ở các tuyên bố ngoại giao, mà đã cụ thể hóa bằng máu, hàng triệu ngày lương, các công trình hạ tầng thế kỷ và hàng vạn trí thức, thợ kỹ thuật được đào tạo để trở thành rường cột tái thiết đất nước.

Cùng DE nhìn lại những trang sử hào hùng về sự giúp đỡ vô tư của nước Đức đối với cách mạng Việt Nam!

I. PHONG TRÀO “SOLIDARITÄT MIT VIETNAM” – MỆNH LỆNH TỪ TRÁI TIM CỦA NHÂN DÂN ĐÔNG ĐỨC

Khẩu hiệu “Solidarität mit Vietnam ist eine Herzenssache” (Đoàn kết với Việt Nam là mệnh lệnh từ trái tim) từng hiện diện trên khắp các góc phố, nhà máy, trường học và công xưởng tại Đông Đức trong suốt thập niên 1960 – 1970.

• Ủy ban Đoàn kết Việt Nam (Vietnam-Ausschuss): Được thành lập vào năm 1965 trực thuộc Ủy ban Đoàn kết Nhân dân DDR, cơ quan này đã điều phối hàng trăm phong trào quyên góp xã hội sâu rộng trên toàn quốc.
• “Một ngày lương cho Việt Nam”: Hàng triệu công nhân, kỹ sư và viên chức Đông Đức đã tình nguyện trích một ngày lương mỗi tháng để gửi vào Quỹ Đoàn kết.
• Tem và bưu thiếp đoàn kết (Solidaritätsmarken): Bưu chính Đông Đức đã phát hành hàng loạt bộ tem mang hình ảnh chiến sĩ, phụ nữ và trẻ em Việt Nam. Số tiền thặng dư từ việc bán tem được chuyển thẳng thành hàng hóa viện trợ thiết yếu như sữa bột, thuốc kháng sinh, vải vóc, tập vở học sinh và xe đạp.
• Chiến dịch hiến máu cứu trợ: Hàng vạn lượt đoàn viên, thanh niên và người lao động Đức đã xếp hàng tham gia các đợt hiến máu nhân đạo gửi bằng máy bay sang chiến trường Việt Nam để cấp cứu thương bệnh binh.

II. DẤU ẤN TRÊN CÁC CÔNG TRÌNH HẠ TẦNG VÀ Y TẾ THẾ KỶ

Sự hỗ trợ của Đông Đức sau Hiệp định Paris 1973 và sau ngày thống nhất đất nước (1975) đã để lại những công trình biểu tượng cho tình hữu nghị, đặt nền móng cho hệ thống kỹ thuật – y tế hiện đại của Việt Nam:

1. Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức (Hà Nội)

• Năm 1954, sau khi tiếp quản Thủ đô, Bệnh viện Phủ Doãn đứng trước tình trạng thiếu thốn trầm trọng về trang thiết bị y tế. Chính phủ Đông Đức đã cử đoàn chuyên gia y tế, kiến trúc sư và viện trợ toàn bộ hệ thống phòng mổ, máy chụp X-quang, giường bệnh hiện đại nhất châu Âu thời bấy giờ.
• Để tri ân nghĩa cử cao đẹp đó, bệnh viện được đổi tên thành Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức (Krankenhaus der vietnamesisch-deutschen Freundschaft). Nhiều thế hệ bác sĩ ngoại khoa đầu ngành của Việt Nam đã được các giáo sư y khoa hàng đầu của Đức trực tiếp cầm tay chỉ việc.

2. Dự án tái thiết toàn diện Thành phố Vinh (Nghệ An)

• Thị xã Vinh từng bị bom đạn chiến tranh san phẳng gần như hoàn toàn. Ngay sau năm 1973, chính phủ CHDC Đức đã nhận bảo trợ tái thiết quy hoạch toàn bộ thành phố Vinh.
• Khu đô thị Quang Trung (Vinh): Hàng trăm kiến trúc sư, kỹ sư xây dựng Đức đã cùng các công nhân Việt Nam dựng nên tổ hợp nhà tập thể cao tầng lắp ghép tấm lớn (Plattenbau) hiện đại bậc nhất Việt Nam thời bấy giờ, hoàn thiện từ hệ thống cấp thoát nước, trường học, trạm xá cho đến công viên cây xanh.

3. Các cơ sở công nghiệp và dân sinh

• Đông Đức viện trợ xây dựng Nhà máy Dệt kim Đông Xuân, Xưởng in Tiến Bộ, Viện Nghiên cứu Chỉnh hình Ba Vì, các trung tâm chăn nuôi bò sữa, chế biến gỗ và xưởng cơ khí chính xác tại nhiều tỉnh thành miền Bắc.
• Tại Hà Nội, các khối nhà tập thể tại Kim Liên, Trung Tự cũng mang đậm dấu ấn tư vấn kỹ thuật và viện trợ kết cấu vật liệu từ các chuyên gia Đức.

III. CHIẾC NÔI ĐÀO TẠO NHÂN LỰC: “TÀI SẢN VÔ GIÁ” CHO CÔNG CUỘC XÂY DỰNG ĐẤT NƯỚC

Đóng góp mang tính chiến lược và bền vững nhất của nước Đức cho cách mạng Việt Nam chính là việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao:

• Học tập tại các trường đại học đỉnh cao: Hàng vạn cán bộ, nhà khoa học Việt Nam đã được gửi sang học tập tại Đại học Tổng hợp Humboldt Berlin, Đại học Kỹ thuật Dresden (TU Dresden), Đại học Tổng hợp Leipzig, Viện Mỏ Freiberg…
• Đóng góp thực tiễn: Sau khi hồi hương, lực lượng này đã trở thành những giáo sư, viện sĩ, bộ trưởng, viện trưởng các viện nghiên cứu đầu ngành, trực tiếp giảng dạy tại các trường đại học Bách Khoa, Tổng hợp và lãnh đạo công cuộc công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước.
• Hiệp định Lao động 1980 (Vertragsarbeiter): Hơn 60.000 lao động và học sinh học nghề Việt Nam sang Đông Đức làm việc trong môi trường công nghiệp kỷ luật cao đã tiếp thu tác phong công nghiệp Đức, tích lũy kiến thức cơ khí chính xác và tạo dựng nên hạt nhân của cộng đồng người Việt vững mạnh tại Đức ngày nay.

IV. PHONG TRÀO PHẢN CHIẾN VÀ ĐỒNG CẢM TẠI TÂY ĐỨC (BRD)

Bên cạnh sự viện trợ cấp nhà nước của Đông Đức, tại Cộng hòa Liên bang Đức (Tây Đức), phong trào ủng hộ cuộc đấu tranh chính nghĩa của nhân dân Việt Nam cũng bùng nổ mạnh mẽ trong quần chúng:

• Phong trào sinh viên năm 1968 (68er-Bewegung): Hàng vạn sinh viên tại Tây Berlin, Frankfurt, Munich đã xuống đường tuần hành phản đối sự can thiệp quân sự vào Việt Nam. Các khẩu hiệu như “Ho – Ho – Ho Chi Minh” vang dội trên các đại lộ lớn của Tây Đức trở thành biểu tượng của khát vọng hòa bình.
• Chiến dịch “Hilfsaktion Vietnam”: Nhiều tổ chức phi chính phủ, trí thức và bác sĩ Tây Đức đã quyên góp tiền bạc, tự đóng các con tàu cứu thương y tế (như tàu bệnh viện tư nhân Helgoland) đến neo đậu ngoài khơi miền Trung để cứu chữa cho nạn nhân chiến tranh.

V. BẢNG TỔNG KẾT NHỮNG ĐÓNG GÓP BIỂU TƯỢNG CỦA ĐỨC

Lĩnh vực	Hình thức đóng góp / Dự án tiêu biểu	Tác động đối với Việt Nam
Y tế & Cứu trợ	Cải tạo Bệnh viện Việt Đức; Tàu cứu thương, viện trợ thuốc	Nâng tầm chuyên môn ngoại khoa và y tế thực địa
Quy hoạch & Xây dựng	Dự án tái thiết toàn diện Thành phố Vinh (Nghệ An)	Dựng lại cơ sở hạ tầng đô thị từ đống tro tàn chiến tranh
Công nghiệp nhẹ	Viện trợ máy móc Nhà máy Dệt kim Đông Xuân, in ấn, may mặc	Đặt nền móng sản xuất hàng tiêu dùng thời kỳ bao cấp
Giáo dục & Trí thức	Học bổng toàn phần cho hơn 30.000 sinh viên, NCS	Đào tạo thế hệ trí thức rường cột xây dựng đất nước
Đào tạo tay nghề	Đào tạo hơn 60.000 lao động kỹ thuật (Vertragsarbeiter)	Rèn luyện tác phong công nghiệp và tay nghề thợ bậc cao
Phong trào quần chúng	Chiến dịch “Một ngày lương”, “Solidaritätsmarken”	Nguồn cổ vũ tinh thần và vật chất to lớn trong kháng chiến

 

Tình cảm đoàn kết và sự hỗ trợ chí tình của nhân dân Đức dành cho Việt Nam trong thế kỷ 20 là một di sản lịch sử vô giá. Những công trình như Bệnh viện Việt Đức hay khu đô thị Quang Trung ở thành phố Vinh không chỉ minh chứng cho bàn tay và khối óc của các chuyên gia Đức, mà còn là biểu tượng sinh động của tình hữu nghị thủy chung giữa hai dân tộc.

Chính nền tảng lịch sử vững bền ấy đã trở thành bệ phóng giúp quan hệ hai nước ngày nay vươn xa, nâng tầm thành Đối tác Chiến lược vì Tương lai, tiếp tục đồng hành cùng nhau trong giáo dục, chuyển đổi năng lượng xanh và phát triển kinh tế bền vững.